Kerken in het Utrechts depot

Het Utrechts Archief (HUA) is in 1998 ontstaan na de fusie tussen het gemeentearchief en het rijksarchief in de provincie (officieel is HUA een openbaar lichaam). Op dat moment was het rijksarchief al een landelijk verzamelpunt voor kerkelijke archieven. Daaraan lag ten grondslag de rijke collectie kerkelijke archieven o.a. van de voormalige kapittels, de bisschoppen en de vele kloosterarchieven. Ook werden hier al langere tijd de archieven van de Oudkatholieke kerk en de Evangelische Broedergemeente in Zeist beheerd. Voor veel bovenplaatselijke kerkelijke instellingen heeft Utrecht vanouds als vestigingsplaats gediend. Men zou kunnen zeggen dat Utrecht een haast natuurlijke verzamelplek voor kerkelijk erfgoed is. Overigens heeft HUA ook een verzamelfunctie voor de spoorwegarchieven maar voor dat onderwerp bezoekt u niet deze site!

Het is een beetje saai om een opsomming van de kerkelijke archieven aanwezig bij HUA te geven, daarvoor kunt u het beste een kijkje nemen op onze website: http://www.hetutrechtsarchief.nl/collectie/archiefbank/systematische-overzichten. In de rubriek 2.8 vindt u ze allemaal. Het zijn er meer dan 400 en ze beslaan meer dan 2 km plankruimte in het depot. Één van de mooiste archieven is naar mijn mening het zogenaamde Oud Synodaal Archief. Daarin bevinden zich onder meer de stukken van de nationale synodes vanaf het Convent van Wesel in 1568 tot en met de Synode van Dordrecht van 1618-1619 en van de commissies op nationaal niveau. De belangrijkste daarvan is de Commissie van de vertalers en de revisoren van de Statenvertaling. Het archief is ook materieel gezien een prachtige expressie van de titanenarbeid die dat is geweest. Er is vanaf het begin materieel goed voor het archief gezorgd: de stukken zijn in stevige perkamenten banden ingebonden. Woord voor woord is bijbelboek na bijbelboek de Statenvertaling gegroeid. Het is algemeen bekend dat deze vertaling de Nederlandse taal diepgaand heeft beïnvloed. Het bekijken van die autografen roept bewondering en, bij mij ook ontroering op. Kijkt u maar op onze site: toegang 1401, inv. nrs. 136-140. De Statenvertaling was echt mensenwerk. (Ik schrijf dit alles op persoonlijke titel…). Eén van de banden heeft een interessant opschrift: Oude Brieven en Stukken van veel aangelegentheid over Religions zaken, Remonstratien wegens twistenen misverstanden alsmede Requesten … anno 1566 tot 1600. Twisten en misverstanden… als we die niet hadden, hadden we veel minder archief. En ook minder kerken.

Een bijzondere categorie zijn de archieven die uit het missie- en zendingswerk voortkomen. Zo worden in Utrecht de archieven van het Zeister Zendingsgenootschap en van de Raad voor de Zending bewaard, met veel waardevolle informatie over resp. Suriname en de Caraïben en over voormalig Nederlands Indië. Ook de missiearchieven van de Franciscanen zijn het vermelden waard. Deze archieven brengen het buitenland naar Utrecht en de onderzoekers die er voor komen, hebben vaak ook iets exotisch. Dat maakt het werk op de studiezaal (ik ben daar informatiemakelaar) zo leuk.

Dankzij het bezoek van Ruerd de Vries en zijn medewerkers is mijn oog gevallen op documentatie die volgens mij nog nooit is opgevraagd: de documentatie betreffende predikanten van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch Lutherse Kerk 1890-2004. Met foto’s. Sla uw slag!

Aan het eind van dit jaar is het een beetje feest bij Het Utrechts Archief en bij de PKN want dan wordt de overdracht van de PKN-archieven, die door de medewerkers van het Kerkelijk Bureau wordt voorbereid, na tien jaar werk afgerond. Dan staan al die archieven die in de loop van de eeuwen, door Twisten en Misverstanden versnipperd raakten over zo vele kerkgenootschappen, vredig bij elkaar in het depot. Hoewel… we weten natuurlijk niet wat er ‘s nachts in de depots gebeurt! Daar heb ik weleens fantasieën over. Maar daar moest dit stukje niet over gaan.

Archief