Feest in Haarlem

Dinsdag 27 januari j.l. vond in het Noord-Hollands Archief de feestelijke aanbieding plaats van de archiefinventaris van de Nederlands Hervormde Gemeente Haarlem. Na een welkom door de directeur van het NHA, Lieuwe Zoodsma, hield Willem de Jong, voorzitter van het College van Kerkrentmeesters van de Protestantse Gemeente te Haarlem, een korte lezing over de archieven van de Nederlands Hervormde Gemeente te Haarlem overgedragen aan het NHA. Vervolgens bood Benjamin Stiphout, die in opdracht van Archiefbureau Ruerd de Vries het archief bewerkte, beide heren de inventaris aan en konden de aanwezigen tentoongestelde archiefstukken bezichtigen. De middag werd afgesloten met een samenzijn in het Archiefcafé van het NHA.

Lieuwe Zoodsma vertelde iets over het Noord-Hollands Archief. Het NHA heeft twee locaties: de locatie Janskerk aan de Jansstraat 40 en de locatie Kleine Houtweg 18. De Janskerk was ooit onderdeel van een klooster van de Orde van de Johannieters. In 1587 werd de kerk in gebruik is genomen voor de hervormde eredienst. Deze functie hield de kerk tot 1930. In 1930 wilde de diaconie van de Hervormde Gemeente de gebouwen slopen om er bejaardenwoningen voor in de plaats te zetten, maar dit werd voorkomen. In 1936 vestigde men het gemeentearchief in de kerk. Het gebouwencomplex is daarna diverse malen verbouwd. Het laatst gebeurde dat na de start van het Noord-Hollands Archief in 2005. Het NHA ontstond door een fusie tussen de Archiefdienst voor Kennemerland (AVK) en het Rijksarchief in Noord-Holland (RANH). De instelling is tevens regionaal archief voor twaalf aangesloten gemeenten. Het NHA beheert overheidsarchieven en particuliere archieven. Overheidsarchieven moeten worden opgenomen, particuliere archieven mogen worden opgenomen. Particuliere archieven en collecties worden gevormd en verzameld door instellingen als verenigingen, stichtingen, bedrijven, kerkgenootschappen en scholen, en door families en personen. Ze vormen vaak een waardevolle aanvulling op de overheidsarchieven.

Willem de Jong somde het materiaal van de Nederlands Hervormde Gemeente te Haarlem overgedragen aan het NHA op. Het betreft vier archieven – Kerkenraad (1578-1935), Diaconie (1636-1899), Kerkvoogdij (1309-1899) en NHG te Haarlem (1810) 1900-2000 (2004) – en twee collecties: prenten, tekeningen en foto’s (1630-1949), en bouwtekeningen (1910-1942). Het kerkenraadsarchief gaat terug tot 1578. Dat was het jaar van Haarlemse Noon, toen de Grote of St. Bavokerk definitief gereformeerd werd. Het oudste stuk van het kerkvoogdijarchief dateert uit 1309. In dat archief zit dus materiaal uit katholieke tijden. Dat is niet zo vreemd. Met de Reformatie veranderde het werk van de kerkmeesters nauwelijks. Kerkmeesters waren vaak afkomstig uit de stedelijke magistraat. Ze werden benoemd door burgemeesters en waren ook aan hen verantwoording schuldig. Met de scheiding van kerk en staat in de Franse tijd kwam hier een einde aan. In de nieuwste inventaris wordt het archief van de Algemene Kerkenraad (vanaf 1952 Centrale Kerkenraad) onderscheiden van de archieven van de wijken IV (Zuid), VI (Oosterkerk), VII (Noorderkerk, nadien Wijk III) en Wijk VIII (Schalkwijk). De wijkgemeente vielen eerst onder de Algemene Kerkenraad. Met de invoering van de kerkorde in 1951 kregen ze stevige bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Zoals in de inleiding van de inventaris wordt opgemerkt, is het archief ‘geselecteerd, geordend en voor het grootste deel beschreven’ door de in 2010 overleden J.J. Zonjee. Jaap Zonjee, verbonden aan het RANH en gemeentearchivaris in Zaandam, was van 1967 tot 2008 archivaris van de Nederlands Hervormde Gemeente te Haarlem. Bij de overhandiging van de inventaris refereerde Benjamin Stiphout aan het werk van zijn voorganger. Verder bedankte Benjamin (ik kan wel zeggen mede namens Archiefbureau Ruerd de Vries) de functionarissen van het NHA – in het bijzonder archivaris Dick van der Fluit – voor de ondersteuning en de prettige samenwerking.

Archief