1711 Johan Willem Friso verdrinkt in het Hollands Diep

Als ik kort uit moet leggen wat het belang van archieven is, zeg ik altijd dat archieven ons behoeden voor maatschappelijk Alzheimer. Als archieven verdwijnen, vallen er immers gaten in ons collectieve geheugen. Er zijn toch nog boeken, hoor ik dan wel tegensputteren. Maar dat is het ‘m nou net. Zonder archieven komen die ook niet verder dan het van elkaar overschrijven. En natuurlijk zijn archieven niet de enige bron van waaruit de geschiedenis beschreven kan worden, maar het zijn wel de belangrijkste. En dus is het noodzakelijk dat die archieven te vinden zijn. Nu is dat anno-tegenwoordig vrij behoorlijk geregeld; om een understatement te gebruiken.

Het is amper dertig jaar geleden dat onderzoekers vooral tijd kwijt waren met het zoeken naar waar zich een bepaald archief bevond. Met veeldelige gidsen werd geprobeerd daar wat aan te doen, maar die gidsen waren verouderd op het moment dat ze gedrukt werden. En toen was er het internet. Waarmee alles – nu ja, alles – heel verschrikkelijk veel vanachter het scherm vindbaar werd. Niet alleen de tijdwinst was enorm maar na verloop van tijd bleek je door goed combineren ook nog eens onderzoek te kunnen doen dat zonder die snelle, en uitgebreide toegang volstrekt ondenkbaar was geweest. En dan heb ik het nog niet eens over het digitaliseren van de inhoud van archieven. Niets stond een ongebreidelde groei in de beoefening van de geschiedenis in de weg.

Maar wat is er dan mis gegaan onderweg? Er wordt ‘meer aan geschiedenis gedaan’ dan ooit. Maar historisch besef? Een ruimer en beter gebruik van archiefstukken? Een bezoekersstop op de studiezaal? Net zo goed als dat je alle Nederlanders niet tot vegetariërs maakt door lijsten van groenteboeren op het web te zetten, kweek je historisch besef aan door websites te openen. Er moet meer gebeuren. Veel meer. En de eerste stap is beter onderwijs. Waarom ik moest leren dat Johan Willem Friso in 1711 in het Hollands Diep verdronk, is me nu, na een jaar of vijftig nog steeds een raadsel. Dat ik pas op de universiteit – en dan alleen nog maar omdat ik geschiedenis probeerde te studeren – hoorde dat er archieven bestonden en wat daar te vinden was, is eigenlijk een schande. Graag had ik de kennis betreffende die Friso ingeruild voor een goed verhaal over archieven. Al op de lagere school, maar zo niet dan toch zeker op de middelbare school. Had mij geholpen. Maar ik ben toch nog behoorlijk terecht gekomen tussen de archieven. Maar die klasgenootjes, die zonder kennis nu misschien wel op belangrijke bestuursfuncties beslissingen zitten te nemen om archieven te sluiten, op te heffen en/of samen te voegen omdat archieven geen cent opleveren maar euro’s kosten? Had toch een hoop gescheeld als we op de lagere school tenminste iets over het belang van archieven hadden geleerd.

Helaas, wij zijn de verloren generatie. Maar het jonge volkje zal archiefonderwijs moeten krijgen en wel van af nu. Niet over zeuren; meteen beginnen. En ondertussen – want het een doen; het ander niet laten – het internet vol zetten met nuttige zoeksites, met verzamelingen archieven en mogelijkheden om die archieven te vinden.

Want Alzheimer ligt op de loer!

Archief