De Kloosterlijst

 

De website Kloosterlijst. Beknopt overzicht van de Nederlandse kloosters in de Middeleeuwen (http://www2.let.vu.nl/oz/kloosterlijst/ ) is bedoeld als aanvulling van en correctie op het oude maar tot nu toe enige vlakdekkende naslagwerk voor middeleeuwse kloosters in ons land, dat van Michael Schoengen, Monasticon Batavum (1941/2). Zojuist is een herziene versie van de site in de lucht gegaan, alweer de vijfde sinds de Kloosterlijst in 2008 voor het eerst op het web werd geplaatst.

Afgezien van de correcties en de verwerking van nieuwere literatuur zijn er twee belangrijke verschillen tussen de Kloosterlijst en het Monasticon Batavum. Het is een bekend gegeven dat nogal wat kloosters in ons land gedurende de Middeleeuwen van de ene naar de andere orde zijn overgegaan. Schoengen bracht elk stadium in een apart artikel onder, zodat de geschiedenis van één klooster vaak over twee of meer artikelen verspreid is geraakt. In de Kloosterlijst wordt de geschiedenis van zo’n klooster in één artikel ondergebracht zolang het om dezelfde kloosterbevolking gaat. Verder zijn de artikelen in het Monasticon Batavum in een verhalende stijl opgesteld. Die in de Kloosterlijst hebben de vorm van records met steeds terugkerende velden, zodat hetzelfde type gegeven – indien beschikbaar – steeds op dezelfde plek kan worden teruggevonden. Op verschillende van die velden (zoals plaats, bisdom, orde) kan ook automatisch worden gezocht. Van de gebruiker van de Kloosterlijst wordt dus verwacht dat hij of zij het verhaal zelf nog samenstelt, maar met het oog daarop wordt wel de belangrijkste literatuur van na 1941/2 vermeld. Daarbij zitten ook de monastica die intussen voor de verschillende orden zijn verschenen, zoals het Monasticon Windeshemense en het naslagwerk van Jacobs voor de karmelieten. Ook naar enkele andere websites wordt systematisch verwezen (door vermeldingen, niet door hyperlinks): Narrative Sources (http://www.narrative-sources.be ) en Medieval Memoria Online (http://memo.hum.uu.nl/ ).

Het hoofdbestand van de Kloosterlijst is de lijst met de ruim 700 kloosters die in ons land gedurende langere of kortere tijd in de Middeleeuwen hebben bestaan. Maar de site bevat nog meer gegevens: een doorzoekbaar bestand met uithoven, die gekoppeld worden aan het klooster waar ze bijhoren, en een zoekbestand met de termijnhuizen van de bedelordekloosters. In de recente nieuwe versie is een bestand toegevoegd met beknopte vermeldingen van de ongeveer zeventig kapittels die ons land in de Middeleeuwen rijk is geweest. Een belangrijke functie wordt vervuld door de eliminatielijst, die vanaf het begin onderdeel is geweest van de website. Hierin worden al die kloosters vermeld – het zijn er nogal wat – die in de literatuur opduiken maar waarvan het bestaaan niet kon worden bevestigd. Er is bij elke vermelding een korte opgave bijgevoegd van de redenen om te denken dat het om een spookklooster gaat. Een vernieuwing die nog niet kon worden doorgevoerd, maar waaraan wel wordt gewerkt, is de opgave van de archeologische status en het eventueel gedane archeologische onderzoek per klooster. Historici en archeologen nemen vaak nog te weinig kennis van elkaars werk: hopelijk kan de Kloosterlijst helpen hierin verandering te brengen.

De Kloosterlijst is aan de Vrije Universiteit Amsterdam ontstaan als bijproduct van een project (onder leiding van ondergetekende) dat was gericht op de kloosters van tertiarissen in ons land, de grootste groep samenhangende conventen die er in de Middeleeuwen ooit is geweest. De doelgroep van de Kloosterlijst bestond dus in eerste instantie uit de historische professionals. Intussen is duidelijk geworden dat de site – mits anders vormgegeven – ook aantrekkelijk kan zijn voor een breder geïnteresseerd publiek. Het is nu nog niet goed te overzien welke kant dit uitgaat, maar twee ontwikkelingen zijn alvast vermeldenswaard. Sinds januari 2016 staat er een op de Kloosterlijst gebaseerde Kloosterkaart op het web: resultaat van inspanningen van medewerkers van de bibliotheek van de VU (http://geoplaza.vu.nl/cms/maps/235-kloosterkaart ). Voorlopig is dit een proefversie; de bedoeling is deze kaart meer interactief te maken. En sinds zomer 2015 zijn medewerkers van het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven te Cuijk-Sint Agatha (http://www.erfgoedkloosterleven.nl/ ) bezig een gebruiksvriendelijker variant van de Kloosterlijst te maken.

Archief