Het Protestants Landelijk Dienstencentrum

Met mijn archiefbureau organiseer ik elk jaar ‘ter lering ende vermaak’, voor mijn klanten en voor andere geïnteresseerden, een uitstapje naar een archiefinstelling. Vorig jaar deden we het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) in Den Bosch aan, dit jaar bezochten we in Utrecht het Protestants Landelijk Dienstencentrum en Het Utrechts Archief (HUA). Het team Archief en Bibliotheek van het Dienstencentrum, dat onder leiding staat van Fennie Duursema en Gert Hemstede, is zeer actief op het terrein van kerkelijk archiefbeheer. Het Utrechts Archief bewaart, dat is wellicht bekend, veel kerkelijke archieven. Graag wil ik u over deze instellingen informeren. Dat gebeurt in twee afleveringen. Het eerst is het Dienstencentrum aan de beurt.

Het Protestants Landelijk Dienstencentrum Utrecht, gelegen aan de Joseph Haydlaan 2a, is het hoofdkantoor van de Dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Het is kantoor is gevestigd in een voormalig militair hospitaal, dat in de Tweede Wereldoorlog fungeerde als commandocentrum van de nazi’s. In 1991 werd het hospitaal gesloten, waarna het enige jaren in gebruik was als asielzoekerscentrum. In 1997 kochten de drie Samen op Weg-kerken (de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken en de Evangelisch-Lutherse Kerk) het gebouw om er hun Landelijk Dienstencentrum in te vestigen. In 1999 werd het gebouw officieel geopend. In het Dienstencentrum werken ruim 300 mensen, die taken verrichten ter ondersteuning van lokale gemeenten en opdrachten uitvoeren namens die gemeenten.

Tijdens het bezoek aan het Dienstencentrum leidde Gert Hemstede, senior medewerker bij het team Archief en Bibliotheek van de Dienstenorganisatie van de PKN, ons rond. Op de afdeling waar hij werkzaam is worden bovenplaatselijke archieven van de Nederlandse Hervormde Kerk en van de Gereformeerde kerken geïnventariseerd, die daarna in bewaring worden gegeven bij het HUA. (De oude archieven van de Evangelisch-Lutherse Kerk worden in bewaring gegeven bij het Stadsarchief te Amsterdam.) Onder andere de volgende hervormde en gereformeerde archieven berusten nu bij HUA: de synodale archieven van de Nederlandse Hervormde Kerk, de archieven van de Generale Synoden van de Gereformeerde Kerken in Nederland, de archieven van de Raad voor de Zending van de Nederlandse Hervormde Kerk, en de archieven van het Landelijk Centrum voor Gereformeerd Jeugdwerk.

Het team Archief en Bibliotheek helpt ook de archiefbeheerder(s) van de plaatselijke kerken. Dat doet men door studiedagen – zoals in februari van dit jaar in Haarlem een zgn. toogdag over digitaal archiveren – te organiseren, maar ook op andere manieren. Door op de website van de PKN op ’Ik ben archiefbeheerder’ te klikken, is informatie te vinden over het archiveren van kerkelijke archieven. Gert Hemstede en Fennie Duursema, maakten ook deel uit van de projectgroep Lokale Archieven van de Protestantse Kerk in Nederland, die zorg droeg voor de brochure Beheer van het kerkelijk archief. Praktische handleiding voor inventarisatie van het archief van de kerkelijke gemeente (2012). Ten slotte werd een netwerk van consulenten opgezet. Kerkelijk archiefbeheerders, zowel plaatselijk als regionaal, kunnen bij de archiefconsulenten – sinds enige tijd mag ik mijzelf er ook toe rekenen – terecht voor advies en hulp. Het Dienstencentrum biedt dus op velerlei wijze ondersteuning. De archiefbeheerder van de protestantse gemeente staat er niet alleen voor.

Archief